سیر تا پیاز گیاهخواری (۱)

این مطلب نوشته شده تا واقعیتهایی از گیاهخواری که پشت عکسهای پر زرق و برق و لوکس اینستاگرام پنهان شده است را بازگو کند. اشتباه نکنید. این پست بر علیه یا در حمایت از گیاهخواری نوشته نشده است. در این نوشته نهایت سعی من بر این بوده که داستان از چهارچوب علمی و منطقی خود خارج نشود!

• گیاهخواری دیگه چیه؟

احتمالا همه ما تصوراتی از گیاهخواری داریم و نگارنده حاضر است شرط ببند که 90 درصد شما در اشتباهید. حتی قدم را از این فراتر میگذارم و میگویم که بسیاری از گیاهخواران هم درباره مفهوم گیاهخواری اشتباه میکنند.

اولین چیزی که باید بدانیم این است که گیاهخواری شاخههای خیلی زیادی دارد. این شاخهها به دلایلی مثل دین و عقیده، رژیم غذایی پزشکی، فرهنگ و جغرافیای افراد و البته لاکشریبازیهای عدهای بوجود آمدهاند. اما خود گیاهخواری که به فرهنگی vegetarianism گفته میشود؛ معنی و مفهوم تقریبا مشخصی دارد و آن استفاده حداقلی از گوشتها، محصولات لبنی، آبزیان و ... هست. (دقت کنید که وگانیسم (Veganism) یا گیاهخواری مطلق یک ریشه از گیاهخواری و لزوما همه گیاهخوارها وگان نیستن)

معروفترین گیاهخوار جهان، احتمالا ادولف هیتلر -صدراعظم آلمان نازی- و مشهورترین گیاهخوار ایرانی، صادق هدایت هست:

اگر بشر دست از کشتن حیوانات بردارد؛ آدم هم نخواهد کشت.

• طبیعت انسان گیاهخواره یا گوشتخوار؟

جواب این سوال نه ربطی به تاریخ دارد نه عقیده شما نه چرندیاتی که عدهای به اسم علم (و در واقع شبهعلم) به خورد شما میدهند. بیایید یکبار برای همیشه جواب سوال را از علم شیرین زیستشناسی بگیریم!

سادهترین راه مقایسه دستگاهگوارش آدمی با یک گیاهخوار (مثلا گوزن. هرچند که مقایسهاش با انسان، نوعی خیانت به این حیوان زبان بسته است) و یک گوشتخوار است.

دستگاه گوارش گیاهخواران و گوشتخواران فرقهایی دارد که کمک میکنند تا غذایی که میخورند را بهتر هضم کنند. با معده شروع میکنیم. معده در گیاهخواران حجم خیلی بیشتری را اشغال میکند. چرا؟ چون علوفه انرژی خیلی خیلی کمتری نسبت به گوشت به جانور میدهد و طبیعتا یک گیاهخوار باید غذای بیشتری بخورد. از طرفی بر خلاف آنچه تصور میکنیم؛ گرفتن انرژی از گیاهان سخت از مواد غذایی گوشتی است. به همین دلیل معده 4 قسمتی در گیاهخواران بوجود آمده تا فرایند هضم طولانی و انرژی بیشتری دریافت شود.

خب برویم سراغ روده. همانطور که در شکل بالا میبینید؛ روده گوشتخواران خیلی جمع و جورتر از گیاهخواران هست. دلیلش هم همانی هست که درباره معده گفتیم. اما نکته اساسی کار، روده کور است. روده کور در گیاهخواران نسبت به گوشتخوارها به شکل وحشتناکی (!) بزرگتر است. در واقع قضیه از این قرار است که یکسری میکروبهای خیلی مهربون ! در روده گیاهخواران وجود دارد که سلولز (ماده اصلی سازنده گیاه که گیاهخواران بدون کمک میکروبهای مهربون نمیتوانند هضمش کنند) را تجزیه میکنند. از جایی که سلولز در گوشت وجود ندارد؛ گوشتخواران به تنهایی از پس غذا خوردن بر میآیند و نیازی به روده کور نیست!

حالا که تا حدودی تفاوتهای دستگاه گوارش گیاهخوار و گوشتخوار را متوجه شدیم؛ وقتش رسیده نگاهی به دستگاه گوارش خودمان بیندازیم. البته برای اینکار لازم نیست کله مبارک را در دهان یا دیگر سوراخهای بدنتان فرو کنید. به لطف تکنولوژی عکسهای خوبی از دستگاه گوارش موجود است:

معدهها را با هم مقایسه میکنیم. تا اینجای کار، معده انسان به حیوانات گوشتخوار شبیهتر است. به رودهها که میرسیم؛ ورق بر میگردد. رودههای طولانی، از خصوصیات گیاهخوارها بود. و اما روده کور! رودهکور انسان، اندازه ای در حدود دو بند انگشت دارد؛ در اینجای کار، گوشتخوارها برنده میشوند. دیدیم که دستگاه گوارش انسان هم شبیه به گیاهخواران است و هم گوشتخواران. اینجای کار است که سر و کله همهچیزخواران پیدا میشود. بله انسان همه چیزخوار است. نیاکان انسان هم همه چیزخوار بوده اند.

این انسان همه چیزخوار، هر کوفت و زهرماری میتواند بخورد. هم میتواند برای مدتی گیاهخوار شود؛ هم گوشتخوار. روند تکامل به این صورت بوده است که اگر بشر یک روز در سر راهش گاوی، الاغی، خرسی، فیلی چیزی پیدا کرد؛ بتواند یک لقمه چپ کند و زنده بماند. اگر هم روزی غذای باب دندانی گیرش نیامد؛ برود توی مرغزار و برای خودش بچرد.

• خلاصه ماجرا

تا اینجای کار فهمیدیم که انسان هم میتواند گیاهخوار باشد؛ هم نباشد. پس گیاهخوار بودن نه اشتباه و گناه است نه علمی پسندیده یا پیروی از اجداد انسان. اما سوالات دیگری مطرح میشود. نتیجه گیاهخواری چیست؟ گیاهخواران سالمترند یا بیمارتر؟ گیاهخوار بشویم یا نشویم؟ و هزار جور سوال دیگر. در قسمتهای بعد مجموعه سیر تا پیاز, گیاهخواری، به این موارد هم میرسیم.

خوب است شما هم نظرتان را بگویید. آیا انسان گیاهخواری دور و برتان هست؟ گیاهخواری را امتحان کردهاید؟ این مطلب چقدر روی نگرشتان تاثیر داشت؟ و هر چیز بدرد بخور دیگری که فکر میکنید نیاز است گفته شود را در بخش نظرات بنویسید!